Poradnik strażaka - Pożar lasu
Porównując w danych statystycznych udział w walce z pożarami Państwowej
Straży Pożarnej i sekcji ochotniczych straży pożarnych zauważamy, że
zdecydowana przewaga sit i środków OSP nad PSP występuje podczas akcji
ratowniczo-gaśniczych w lasach. Pożary te mają różny charakter. Wynika on z
warunków atmosferycznych, pory roku, rodzaju drzewostanu i poszycia leśnego,
z możliwości zauważenia pożaru i sprawnego zaalarmowania straży, jakości
dróg dojazdowych itd.
Zagrożenie wyraźnie wzrasta w okresie wczesnej wiosny, kiedy odsłania się po
zniknięciu śniegu sucha, ubiegłoroczna roślinność leśnego poszycia, a świeże
trawy i liście roślin jeszcze jej nie pokrywają. Wzrasta także w miesiącach
letnich, kiedy wysokie temperatury powietrza wysuszają ściółkę, powodując
jej bardzo niską wilgotność. Na rozwój pożaru najbardziej narażone są lasy
iglaste skupiające sosny, świerki, jodły i modrzewie. Drzewa iglaste bowiem
zawierają znacznie więcej palnej żywicy, ponadto poszycia lasów iglastych
pokryte są dużą ilością palnych igieł i szyszek. Nie bez znaczenia jest
również wiek drzew. Pożar znacznie szybciej ogarnie młode drzewostany,
szczególnie zagajniki. Rodzaje pożarów lasów możemy podzielić na:
podpowierzchniowe
pokrywy gleby
upraw, podszytów i podrostów
całkowite drzewostanu
Pożary przyziemne, bo tak nazywamy trzy pierwsze rodzaje, mogą mieć, w
zależności od wilgotności, warunków meteorologicznych, składu runa i
ukształtowania terenu, różną intensywność rozwoju. Zazwyczaj intensywność
wynosi od 1 do 5 m/min. Zdarza się jednak, że w warunkach sprzyjających
osiąga prędkość 15 m/min. Ogień, w przypadku pożaru przyziemia, nie jest
wysoki, osiąga zazwyczaj wysokość od kilku centymetrów do 2 metrów.
Rozprzestrzenianie się pożaru następuje we wszystkich kierunkach, z tym że
czoło pożaru przesuwa się najszybciej w tym kierunku, w którym wieje wiatr.
Powierzchnia pożaru przyjmuje zatem kształt elipsy.
Z pożarami całkowitymi mamy do czynienia wtedy, kiedy ogień, spalając
igliwie, ściółkę i podrosty, obejmuje korony drzew. W takim przypadku
następuje całkowite zniszczenie lasu. O ile temperatura podczas palenia
poszycia kształtuje się zazwyczaj w granicach 400°C, o tyle przy całkowitym
spaleniu drzewostanu osiąga wysokość 600-800°C, a nawet przy powstaniu
silnych prądów powietrznych może dojść do 1000°C. Wzrasta też przy pożarach
całkowitych intensywność rozwoju, może się wahać w granicach 40-400 m/min.
Ponieważ między intensywnością rozwoju ognia w konarach drzew i w poszyciu
istnieje duża różnica, intensywność pożaru wierzchołkowego (koron drzew) po
pewnym czasie zostaje wyhamowana, następuje wyrównanie frontów obydwu
pożarów, a potem ponownie dochodzi do intensyfikacji spalania. Bardzo szybki
rozwój pożaru wierzchołkowego sprawia, iż działania ratownicze są bardzo
trudne. Mogą być przy tym bardzo niebezpieczne, zwłaszcza ze względu na
zjawisko gwałtownego wypalania olejków eterycznych. Szybko przesuwający się
po konarach drzew ogień nie zdąży wypalić całkowicie wydzielających się pod
wpływem temperatury z drzew olejków eterycznych. Olejki więc gromadzą się w
strefie pożaru, a zgromadzone w groźnych ilościach powodują wybuchy. Wybuchy
te rozrzucają w dużym promieniu płonące głownie, iskry i tworzą nowe
zarzewia pożaru. Pożary lasów osiągają dosyć często duże powierzchnie, gdyż
są późno zauważane. Akcje ratowniczo-gaśnicze muszą więc być prowadzone przy
użyciu dużych sił i środków. Potrzebne jest nierzadko również wsparcie
strażaków przez służby leśne, wojsko, a także ludność cywilną.
Podczas akcji w lasach nie brak bowiem wielu czynności ratowniczych
wymagających wysiłku fizycznego (wykonywanie przerw ogniowych, przysypywanie
ziemią płonącego poszycia). Ratowanie lasu wymaga dobrego rozpoznania
sytuacji, a to z uwagi na niedostępność i złą widoczność może być bardzo
trudne. Prowadząc rozpoznanie trzeba jednak określić:
miejsce pożaru i jego rozmiary
kierunek (kierunki) i szybkość rozszerzenia się pożaru
zagrożenie obiektów zlokalizowanych w lesie (ośrodki wypoczynkowe,
obozowiska, leśniczówki)
drogi dojazdu i dojścia do ognisk pożaru
punkty czerpania wody do celów gaśniczych
Gaszenie pożarów podpowierzchniowych. Pożary podpowierzchniowe rozwijają się
w miarę wolno, jednak ich gaszenie może być kłopotliwe. Trudności mogą
wystąpić szczególnie wtedy, gdy pali się podłoże torfowe na sporej
głębokości. Niełatwo wówczas do tlących się pokładów dotrzeć ze środkiem
gaśniczym, nawet przy wykorzystaniu środków zwilżających. Najskuteczniejszą
metodą jest otaczanie palących się obszarów wykopem sięgającym poniżej
palnego złoża lub sięgającym do warstwy wody podskórnej. Jeśli wykonanie
wykopów jest niemożliwe, należy wprowadzić stały nadzór, by gasić powstające
na powierzchni gleby ogniska zewnętrzne.
Gaszenie pokrywy gleby. Nierzadko w starym, rzadkim lesie, gdzie brak
podrostów i podszytów, a glebę pokrywa jedynie warstwa suchych igieł, liści
i szyszek, płonie pokrywa gleby. Działania ratownicze są w takich
przypadkach stosunkowo proste. Należy wówczas, wykorzystując natarcie
frontalne, zatrzymać wodą ogień na głównym kierunku rozwoju, a następnie
przechodzić do gaszenia na całym obwodzie. Można również, jeśli pozwala na
to posiadany sprzęt, wykonać dwu, trzymetrowy pas izolacyjny poprzez
przeoranie gleby lub położenie warstwy piany. Ogniska pożaru mogą być także
zasypywane ziemią.
Gaszenie podrostów i podszytów. Pożary podszytów i podrostów mogą
przekształcić się w pożar drzewostanu. Rozwijają się znacznie szybciej niż
ogień na pokrywie gleby. Walka z nimi wymaga zatem szybszego działania i
dużej czujności. Małe powierzchnie można gasić prądami wody, a nawet przy
użyciu tradycyjnych narzędzi takich jak łopaty. Płonącą powierzchnię można
okopywać zasypując ogniska ziemią. Ogień na podrostach można tłumić przy
wykorzystaniu gałęzi. Większe powierzchnie wymagają skuteczniejszych
działań. Za pomocą pługów można wykonać bruzdy izolacyjne przed frontem lub
wokół pożaru. Do odizolowania płonącej powierzchni od zagrożonych partii
lasu wykorzystuje się także pianę gaśniczą. Prądy gaśnicze należy wprowadzać
od strony frontu pożaru, a następnie płonącą część lasu okrążać. Wskazane
jest tworzenie ruchomych stanowisk gaśniczych (wyższe efekty gaśnicze),
pozostawiając prądownikowi w dyspozycji rezerwę linii wężowej. Przy
intensywnym rozwoju można wykorzystać działka zamontowane na samochodach
podczas przemieszczenia się samochodów. Do gaszenia dużych powierzchni
podszytu mogą być skierowane samoloty.
Gaszenie pożarów całkowitych drzewostanu. Pożary drzewostanów obejmują duże
przestrzenie. Walka z nimi jest bardzo trudna. Wejście ze sprzętem gaśniczym
i pomocniczym do frontu pożaru przesuwającego się wśród drzew jest
niemożliwe. Należy więc do stawienia pożarowi oporu wykorzystywać naturalne
przerwy na drodze rozwoju ognia. Mogą to być leśne drogi, rzeki, przecinki.
Naturalne przerwy, zanim dojdzie do nich front pożaru, należy oczyszczać,
poszerzać, aby uniemożliwić ogniowi przedostanie się przez nie na dalsze
partie lasu. Tam gdzie przerw naturalnych nie ma, trzeba wykonać przerwy
sztuczne. Oczywiście musi być zachowana odpowiednia odległość (średnio
200-250 m) od czoła ognia do miejsca wykonywania przerwy, aby była szansa
przeprowadzić wycinkę drzew, zanim do danego miejsca dojdzie pożar. Drzewa
powinny być wycinane lub przewracane za pomocą odpowiedniego sprzętu w
stronę ognia. Szerokość przemy nie powinna być mniejsza od wysokości drzew w
sztucznej przerwie należy wykonać pas izolacyjny gleby zmineralizowanej o
szerokości nie mniejszej niż 1 m. W przypadku braku odpowiedniego sprzętu
(pil spalinowych, pługów, spychaczy) należy próbować wykonać przerwę
sztuczną za pomocą piany gaśniczej. W tym celu w bezpiecznej odległości
pokrywa się korony drzew od frontu pożaru, z drugiej zaś strony pokrywa się
pianą pas poszycia leśnego o szerokości nie mniejszej niż 5 metrów. Natarcie
wodą na pożar całkowity drzewostanu musi być bardzo intensywne. Trzeba użyć
w tym celu jak największą ilość sil i środków, działając nieprzerwanie
prądami wody jednocześnie na korony drzew i podszył. Wskazane jest tworzenie
stanowisk ruchomych naziemnych, jak i wykorzystywanie dziatek samochodowych.
Z uwagi na duże rozmiary tego typu pożarów na miejscu akcji musi być w
sposób prawidłowy zorganizowana łączność. Zapewnić trzeba kontakt między
wszystkimi stanowiskami gaśniczymi, aby stworzyć możliwość natychmiastowego
wycofania strażaków z zagrożonej strefy. W przypadku dużych pożarów całego
drzewostanu działania ratowniczo-gaśnicze wspierane są przez samoloty i
śmigłowce. Po zlokalizowaniu pożaru stanowiska gaśnicze na samochodach
zastępuje się naziemnymi, co ułatwia dogaszanie małych ognisk. Z uwagi na
możliwość pozostania (po zakończeniu działań ratowniczo-gaśniczych) ukrytych
zarzewi ognia, teren pożaru należy otoczyć pasem izolacyjnym, a także
zapewnić dozór pogorzeliska.
Materiał zaczerpnięty z Internetu